جرم ارتشاء چیست و مجازات رشوه دادن یا گرفتن در ایران چگونه است؟

مقدمه

رشوه دادن یا گرفتن، از جمله جرایم سنگین و ناپسند در نظام حقوقی ایران است که اعتماد عمومی را خدشه‌دار می‌کند. در اصطلاح حقوقی، رشوه گرفتن توسط کارمند دولت "ارتشاء" و رشوه دادن توسط ارباب‌رجوع یا شهروند "راشی" نامیده می‌شود.

اما این جرم دقیقاً چه تعریفی دارد؟ چه کسانی مرتکب آن می‌شوند؟ چه تفاوتی بین راشی، مرتشی و واسطه وجود دارد؟ و قانون چه مجازاتی برای آن‌ها پیش‌بینی کرده است؟

ارتشاء یعنی چه؟

ارتشاء در اصطلاح به معنی دریافت وجه، مال یا امتیاز غیرقانونی توسط مأمور دولتی در قبال انجام یا ترک وظیفه اداری است.

طبق ماده ۳ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری:

«هر یک از مستخدمین و مأمورین دولتی که برای انجام وظیفه یا خودداری از انجام آن، وجه یا مالی به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم قبول کند، مرتکب ارتشاء شده است.»

عناصر تشکیل‌دهنده جرم ارتشاء

مأمور یا کارمند دولت بودن – اعم از رسمی، پیمانی یا قراردادی

انجام یا ترک فعل اداری – مثلاً صدور مجوز، چشم‌پوشی از تخلف، تسریع در انجام کار

دریافت وجه، مال یا امتیاز به‌صورت غیرقانونی

وجود رابطه مستقیم بین مال دریافتی و وظیفه اداری

راشی و مرتشی یعنی چه؟

راشی: فردی که برای رسیدن به خواسته‌ای، به مأمور دولت رشوه می‌دهد

مرتشی: مأمور یا کارمندی که در قبال انجام وظیفه، رشوه می‌گیرد

واسطه یا دلال رشوه: شخص ثالثی که بین راشی و مرتشی ارتباط برقرار می‌کند

در نظام کیفری ایران، هر سه نفر تحت تعقیب قرار می‌گیرند.

مجازات رشوه دادن و گرفتن

بر اساس ماده ۳ قانون تشدید:

وجه یا مال پرداختی در هر صورت ضبط می‌شود.